„Po chwilach ogromnego szczęścia i nieopisanej radości nadeszły dni rozczarowań. Nie była to Polska, o jakiej marzył senior gdańskiej Polonii. Jeździł do Warszawy i do Berlina, i dobrze widział, co się działo. Jeszcze zakładał Macierz Szkolną, jeszcze był honorowym prezesem Gminy Polskiej, ale gdy na ulicach Gdańska pojawili się hitlerowcy, zrozumiał, że uczynić może już tylko jedno.
Sprawił sobie pogrzeb, jakiego nie widziano w Gdań
tlerowcy zdjęli czapki z głów szepcząc Der Polenkónig ist tod... Zaślepieni nic jednak nie rozumieli. W niespełna pięć lat potem wdziali stalowe hełmy i uzbrojeni po zęby zamordowali w Stutthofie bezbronnego Mieczysława Czyżewskiego. Ale Janusz — syn Mieczysława i wnuk Józefa — brodząc po pas w śniegu już przedzierał się przez Tatry, aby na dalekim froncie podjąć nierówną walkę. Tacy już byli ci Czyżewscy zawsze.
W dwudziestą rocznicę września w rodzinnej kolebce w Nowem nad Wisłą spotkali się wszyscy. Długi był apel poległych, wiele wylano łez, ale więcej wypito wina i więcej było radości. Cztery pokolenia śpiewały „Sto lat". Spełniły się słowa Konopnickiej, muzyka Nowowiejskiego, treść Roty „Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród". W cieniu grusz i jabłoni zasiadło 113 potomków Wawrzyńca i Grinówny, 66 wnuków Marii Odrowskiej i Józefa Czyżewskiego. Byli wśród nich starzy rolnicy i młodzi inżynierowie, chemicy i ogrodnicy, wikliniarze i fryzjerzy, całe konsylium lekarskie i pół cechu rzemieślników, radca prawny z Kielc i radny z Gdańska, profesor Uniwersytetu Warszawskiego i pierwsza w Europie kobietadrukarz. Nie zdążył przypłynąć tylko muzyk Maniek, który pośrodku Atlantyku dawał właśnie koncert na elektrycznych organach pasażerom „Batorego". Za to pięknie śpiewał "inny kuzyn, operowy baryton. Hotel „Pod Orłem" nie pomieścił wszystkich. Co młodsi spali w wiekowej stodole na świeżym sianie... Rodzinnej tradycji stało się zadość. Możemy być spokojni o dalszy rozwój pomorskiej sagi.“(15)